Nếu bạn dùng máy tính ở Việt Nam đủ lâu, gần như chắc chắn bạn đã quen với WinRAR: chuột phải vào tệp, chọn “Extract Here”, xong. Chúng tôi cũng vậy. Hơn chục năm, thao tác đó đã thành phản xạ.
GenZip bắt đầu từ một câu hỏi rất đời thường: nếu không dùng WinRAR nữa thì dùng gì, mà không phải học lại từ đầu?
Thói quen tốt, nhưng bản quyền thì không miễn phí
WinRAR là phần mềm thương mại. Bạn được dùng thử, hết thời gian dùng thử thì cần mua giấy phép. Nhiều người vẫn tiếp tục dùng và chỉ bấm tắt hộp nhắc mua mỗi lần mở. Lâu dần, ai cũng nghĩ trình nén là thứ “đương nhiên miễn phí”.
Nhưng chuyện đó đang khác đi. Ở cơ quan và doanh nghiệp, việc kiểm tra bản quyền phần mềm ngày càng chặt. Một máy tính cài phần mềm trả phí mà chưa mua giấy phép là một rủi ro thật, không chỉ là cái hộp thoại phiền phức. Với cá nhân, dùng phần mềm đúng giấy phép cũng là cách tôn trọng người làm ra nó.
Vậy câu trả lời đơn giản là: chuyển sang một trình nén miễn phí. Đơn giản trên giấy.
Các lựa chọn miễn phí: dùng được, nhưng chưa dễ chịu
Chúng tôi đã thử các lựa chọn quen thuộc và thấy cùng một điểm chung: dùng được, nhưng không dễ chịu bằng.
- 7-Zip miễn phí, mã nguồn mở, nén rất tốt. Đây là engine nén xuất sắc, và chính GenZip dùng nó. Nhưng giao diện của 7-Zip giữ phong cách từ nhiều năm trước, nhiều thao tác hằng ngày phải đi qua những hộp thoại khá kỹ thuật.
- Tính năng nén có sẵn của Windows tiện cho việc mở nhanh, nhưng tuỳ chọn còn ít: chưa đặt được mật khẩu, chưa chia nhỏ tệp, ít kiểm soát khi giải nén.
- Một số trình nén miễn phí khác thì kèm quảng cáo, đòi tài khoản, hoặc giao diện rối mắt.
- Trên Windows 11, không ít trình nén chỉ hiện lệnh trong menu cổ điển “Show more options”, tức là mỗi lần giải nén phải bấm thêm một bước.
Với người đã quen một kiểu làm việc suốt nhiều năm, những khác biệt nhỏ đó cộng lại thành lý do để… quay về dùng tiếp bản chưa mua giấy phép.
Quyết định: làm một trình nén mới, theo thói quen cũ
Thay vì bắt người dùng đổi thói quen, chúng tôi làm ngược lại: làm một phần mềm khớp với thói quen sẵn có, miễn phí thật sự, và an toàn ngay từ mặc định.
Ba nguyên tắc từ ngày đầu:
- Không bắt học lại. Lệnh ở đúng chỗ bạn tìm, tên lệnh đúng như bạn nhớ.
- Không tự làm phần nén. Việc nén và giải nén giao cho engine 7-Zip chính thức, đã được kiểm chứng hàng chục năm. GenZip lo phần giao diện, sự an toàn và những tiện ích hằng ngày.
- Miễn phí, không đánh đổi. Không quảng cáo, không tài khoản, không thu thập dữ liệu.
Menu chuột phải: chỗ thói quen sống
Phần lớn thời gian, bạn không mở trình nén. Bạn chuột phải. Vì vậy, GenZip nằm ngay menu chuột phải cấp đầu của Windows 11, không phải bấm “Show more options”.
Với tệp nén, bạn có đủ những lệnh quen thuộc: Giải nén tại đây, Giải nén vào “Tên thư mục", Giải nén tệp… để chọn nơi lưu. Với tệp và thư mục thường, chỉ một lần bấm là có “Tên.zip” hoặc “Tên.7z”.
Ảnh chụp trên Windows 11 bản tiếng Anh nên tên lệnh hiện bằng tiếng Anh. Cách bật và đặt GenZip làm mặc định có trong bài Đặt GenZip làm ứng dụng mặc định.
Cửa sổ gọn, đúng việc
Nhấn đúp một tệp nén là thấy ngay danh sách bên trong, với thanh công cụ quen thuộc: Thêm, Giải nén, Kiểm tra, Xoá. Kéo thả tệp vào cửa sổ để thêm. Nhấn F3 để xem trước ảnh hoặc văn bản mà không cần giải nén.
GenZip mở được ZIP, RAR/RAR5, 7Z, TAR, ISO và nhiều định dạng khác, nên những tệp RAR bạn nhận được hằng ngày vẫn mở bình thường. Khi tạo tệp nén, bạn chọn ZIP, 7Z hoặc TAR, đặt mật khẩu AES-256, chia nhỏ tệp, hay tạo tệp tự giải nén .exe.
Những thứ thói quen cũ không có
Khi đã làm lại từ đầu, chúng tôi thêm những điều mà trước đây phải tự để ý:
- An toàn khi giải nén: chặn đường dẫn nguy hiểm, giới hạn “bom nén”, giữ cảnh báo của Windows cho tệp tải từ mạng. Chi tiết ở bài Mở tệp nén tải từ mạng sao cho an toàn.
- Hàng đợi tác vụ: chuột phải giải nén liên tiếp nhiều tệp, GenZip xếp hàng và làm lần lượt thay vì mở cả chục cửa sổ.
- Tạm dừng thật và kiểm tra toàn vẹn, có xuất báo cáo.
- Tốc độ ngang 7-Zip, vì chạy đúng engine của 7-Zip. Số đo thật ở trang Tốc độ.
Hiện GenZip đang ở đâu?
GenZip 0.9 beta đã qua kiểm duyệt Microsoft Store và đang thử nghiệm với một nhóm người dùng. GenZip chỉ phát hành qua Microsoft Store: cài và cập nhật do Store lo, không có bộ cài tải tự do.
GenZip không thay thế được ký ức về WinRAR. Mục tiêu nhỏ hơn và thực tế hơn: để bạn chuột phải, giải nén, xong việc, như vẫn làm bấy lâu, với một phần mềm miễn phí và đúng giấy phép.
Xem toàn bộ tính năng hoặc trang Tải về.
WinRAR là nhãn hiệu của win.rar GmbH; 7-Zip là phần mềm của Igor Pavlov. GenZip là sản phẩm độc lập, không liên kết với các bên trên.
